Poliolefini

POLIOLEFIN

je polimer proizveden od jednostavnog olefina kao monomer. Najzastupljeniji poliolefini su PE (polietilen) i PP (polipropilen). Poliolefini često nalaze primjenu u proizvodnji ambalaže, ali svakodnevno se pronalaze i nove primjene, kao npr. u automobilskoj industriji. Najvažnija svojstva su:

  • žilavost izraženija od krutosti
  • za toplo oblikovanje podesniji su poliolefini visoke molekulske mase
  • toplinska provodnost je veća nego kod drugih polimernih materijala (toplinska provodnost LDPE je do tri puta veća od PP)
  • visoke temperature preoblikovanja
  • pogodnost za recikliranje
  • svojstva polimera se modificiraju kopolimerima ovisno o primjeni (npr. EVA (etilenvinil-acetat))

POLIETILEN (PE)

Otkriven prvi puta u 19. st., ali tko je tada pomislio čemu će se sve služiti danas, poslije više od sto godina. 1933. godine ponovno otkriven od dva britanska naučnika. Frik Foser i Reginald Gibson eksperimentirali su sa plinovima pod visokim tlakom i primjetili da se na dnu njihove laboratorijske opreme stvorilo nešto nalik na vosak. Dvije godine kasnije taj se ostatak proizvodio u velikim količinama za oblaganje telefonskih kablova. Međutim, najveću slavu pridobio je za vrijeme drugog svjetskog rata kada je bio od ključnog značaja kao radarska komponenta. 1950. godine biva u masovnoj upotrebi, a počinje se proizvoditi u dva oblika “tvrdi” kako bi obložio cijevi i sačuvao naftu u rezervoarima, i “neki” koji se koristio kao omotač oko salama i kobasica i za oblaganje televizijskih kablova. Danas se u Americi godišnje upotrijebi oko 1000 milijardi vreća od PE, a u svijetu se proizvede 60 miliona tona tog popularnog materijala. Industrijski se proizvodi polimerizacijom etilena, a labaratorijski se može dobiti i od diazometana. Polietileni pripadaju grupi termoplasta čija su karakteristična svojstva da dovođenjem temperature postaju plastični i prelaze u talinu, a hlađenjem ponovno prelaze u krutinu, pri čemu im se ne mijenjaju svojstva. Mekani su i fleksibilni, niže gustoće, manje čvrstoće i krutosti, a veće žilavosti i rastezljivosti. Polietilen niske gustoće, LDPE korisit se za ekstruziju folija i folija za pakiranej, vreća, nosivih vreća, poljoprivrednih folija, vodonepropusnih barijera u graditeljstvu, injekcijsko prešane galanterije, posuda i boca manjeg volumena.Mješavine s LDPE-om koriste se za izradu puhane folije za pakiranje, kao i za rotacijsko oblikovanje većih izvadaka poput spremnika, čamaca, daski za jedrenje. HDPE, polietilen visoke gustoće se prvenstveno koristi za izradu proizvoda koji se dobivaju postupkom puhanja (boce, kanisteri) i injekcijskog prešanja (čaše, kante, čepovi…)

Linerani polietilen niske gustoće, LLDPE

Nastaje kopolimerizacijom etilena i dodatkom 5 do 10% nekog od alfa olefina. Iako je gustoća tog tipa polietilena niska, ipak je on zbog linerane strukture sličniji polietilenu visoke gustoće.

VRSTA PRIMJENA
LDPE
  • filmovi za kaširanje papira, aluminija i tekstila
  • folije za ambalažni materijal, za zaštitu i izolaciju materijala i građevina u gradnji
  • kutije i posude za pakiranje industrijskih proizvoda
  • ručne vrećice i omotnice
  • izrada plastenika
  • u elektrotehnici za izolaciju kablova
LLDPE
  • postepeno zamjenjuje LDPE, posebno u ambalažiranju
  • zbog veće čvrstoće omogućuje izradu tanjih filmova a puhani filmovi za proizvodnju trgovačkih vrećica
  • jeftiniji su od natron papira
HDPE
  • industrijske i kućne posude većeg volumena
  • košare, posude i boce za ambalažiranje prehrambenih, farmaceutskih i hemijskih proizvoda
  • ojačan staklenim vlaknima služi za izradu čamaca i sportskih brodova
  • benzinski rezervoari za automobile

 

POLIPROPILEN, PP

Jedan je od najlakših polimernih materijala sa gustoćom od 0,90 do 0,91 g/cm3. Visoko talište omogućuje upotrebu PP u relativno širokom temperaturnom području. Polipropileni su grupa poliolefinskih termoplasta koji premošćuju prijelaz od mekanih i manje čvrstih polietilena prema krutim i čvršćim termoplastima. PP se lako injekcijski preša, vakumira, puhanjem se proizvode šuplja tijela, ekstrudiranjem se dobiva folija, vlakna, profili i cijevi. Nedostatak polipropilena je mala udarana žilavost, posebno na temperaturama nižim od sobne. Taj se nedostatak može ublažiti kopolimerizacijom. Čisti PP je izvrstan električni izolator zahvaljujući nepolarnom karakteru svoji makromolekula. Tako se iz PP izrađuje i čitav niz poluproizvoda i gotovih proizvoda koji se upotrebljavaju u automobilskoj, avio, tekstilnoj, u proizvodnji namještaja, kućišta za televizore i predmeta za svakodnevnu upotrebu u domaćinstvu.

POLISTIREN, PS

Vrlo važan polimer zbog svojih dobrih svojstava i niske cijene. Polistiren se odlikuje laganom preradljivošću. Prerađuje se svim postupcima prerade termoplasta u temperaturnom području od 180-250oC, posebno injekcijskim prešanjem, ekstrudiranjem u ploče i filmove, te puhanjem u predmete različitih oblika. Najviše se upotrebljava kao ambalaža za pakiranje prehrambenih, farmaceutskih i kemijskih proizvoda, za izradu dijelova različitih aparata i uređaja, za izradu kućanskih potrepština i kozmetičke ambalaže. Za pakiranje najviše služe proizvodi modificiranog polistirena tankih stijenki kao što su posude i čaše za voće i povrće, sladoled, svježi sir, jaja i sl. Od PS se proizvode mnoge igračke, od kocki za slaganje do različitih modela vozila.

ETILENVINIL-ACETAT (EVA)

Etilenvinilacetatni kopolimer (EVA), sa vinilacetatnom komponentom do 10% masenog udjela doprinosi boljoj prozirnosti, fleksibilnosti, žilavosti (pogotovo pri niskim temperaturama), lakšoj savitljivosti, boljoj otpornosti prema kidanju, većoj elastičnosti ekstrudiranih folija. Glavni proizvodi na bazi EVA kopolimera su stretch i obične folije, folije za pakiranje hrane u hladnjačama, ambalažne folije, omotači kablova, injekcijski prešani čepovi, brtvila, zaštitne maske u medicini i industriji, dijelovi obuće, igračke promjenjivog oblika kao i izolacije kablova s velikim sadržajem čađe. Tablica kompatibilnosti polimera sa drugim polimerom